abisko

Jak wyglądał obóz Samów?

15:50

Samowie (Lapończycy) to rdzenni mieszkańcy Laponii, a ich dokładna liczba nie jest znana. Dane szacunkowe wahają się pomiędzy 60 a 100 tysiącami, a tak ogromna rozbieżność jest możliwa tylko dlatego, że w Szwecji i Norwegii nie prowadzi się odpowiednich statystyk. Samowie zamieszkują również Finlandię i Rosję, jednak jest ich tam zdecydowanie mniej niż w dwóch pierwszych krajach. Północną Szwecję zamieszkuje 20-40 tysięcy Samów i nietrudno znaleźć tam ich ślady, często można natrafić też na rekonstrukcje ich wiosek. Dzisiejszy wpis napisałam w oparciu o wizyty w zrekonstruowanym obozie Samów w Abisko, skansenie (Gammlia) w Umeå oraz muzeum Sami w Kirunie.
Współcześni Samowie żyją już w bardziej nowoczesnych budynkach naturalnie, jednak dawniej był to lud nomadów. Budowano dwa rodzaje obozów - lekki na wiosnę i lato oraz nieco bardziej stabilny na sezon jesienno-zimowy. Takie zmiany były wymuszone wędrówkami reniferów, które Lapończycy hodowali (obecnie zaledwie 10% Samów żyje z hodowli - zmiany, zmiany, zmiany... ;) ). Zresztą w ich świecie nie było czterech pór roku, a... osiem: wiosna (maj), wiosenne lato (czerwiec), lato (lipiec), letnia jesień (sierpień-wrzesień), jesień (wrzesień-październik), jesienna zima (listopad), zima (grudzień-marzec), zimowa wiosna (marzec-kwiecień). Tak dzielił się rok reniferów - np. wiosna to był okres rozrodczy, w lecie renifery ruszały w wyższe partie górskie, a w okresie jesienno-zimowym kierowały się bardziej w stronę wybrzeża. Z tego względu Samów nazywano też ludźmi ośmiu pór roku.
Jedną z najbardziej charakterystycznych budowli było tzw. buoggi - drewniana konstrukcja na czterech grubych słupach. Wysokość słupów zależała od głębokości śniegu, była ponadto zabezpieczeniem przed zwierzętami. W środku trzymano zazwyczaj ekwipunek zimowy, np. cieplejsze ubrania.
W obozach wiele było też prostych konstrukcji złożonych z kilku długich kijów. Trzy słupy z belką pośrodku nosiły nazwę suonjir i służyły do suszenia skór i ubrań. Konstrukcję pomocniczą, na której kładziono mniej delikatne przedmioty, nazywano luovvi (tak, język Samów jest specyficzny i nie przypomina mi niczego ;) ).
Z kolei lavvu przywodziło mi na myśl indiańskie tipi - drewniana konstrukcja o kształcie ostrosłupa, którą owijano skórami, służyła za schronienie. Dla przemieszczających się ludzi było to bardzo wygodne rozwiązanie - lavvu można było łatwo ze sobą zabrać, albo też zostawić drewnianą konstrukcję w miejscu, do którego planowało się powrót, zabrawszy ze sobą tylko skóry.
W zrekonstruowanym obozie mocno rzuciła mi się też w oczy niewielka chatka pokryta darnią i korą brzozową, umiejscowiona w samym sercu obozu. Nosi ona nazwę darfegoahti, a w użyciu była głównie wiosną i jesienią, jeśli Samowie zatrzymywali się na dłużej w jednym miejscu. Podobne, choć nieco mniejsze budowle o wdzięcznej nazwie gaicagoahti służyły jako stajnie dla kóz trzymanych dla mleka.
Lapończycy nie zawsze byli nomadami - opisany powyżej styl życia zaadaptowali dopiero na przełomie XVI i XVII wieku. Wtedy to populacja dzikich reniferów, na które coraz intensywniej polowano, zaczęła drastycznie spadać. By zaspokoić popyt na skóry, Samowie z myśliwych zmienili się w hodowców. Część osiedliła się też na stałe - głównie na wybrzeżu - żyjąc przede wszystkim z rybołówstwa.
Jeśli będziecie mieli kiedyś okazję odwiedzić Laponię, warto się zapoznać bliżej z kulturą Samów. W Jokkmokk co roku odbywa się jarmark zimowy, będący zarazem kulturowym festiwalem Sami (więcej przeczytacie u Globfoterki). Rekonstrukcja obozu w Abisko dostępna jest przez cały rok, wstęp wolny - wystarczy kierować się za strzałkami biegnącymi od Abisko Turiststation. Samegården, czyli muzeum Samów w Kirunie znajduje się przy Brytaregatan 14, a wstęp kosztuje 50 koron (płatność tylko gotówką).
Źródła:
tablice informacyjne w Abisko *
muzeum Samów w Kirunie *

Podobne posty

0 komentarze

Kraje

anglia (3) austria (25) belgia (1) chorwacja (14) cypr (1) czarnogóra (5) czechy (2) dania (1) ekwador (4) finlandia (7) grecja (3) holandia (1) islandia (4) kolumbia (21) litwa (2) luksemburg (1) malta (2) niemcy (2) norwegia (1) panama (13) polska (25) portugalia (1) rumunia (7) słowacja (2) szwecja (210) tajlandia (6) węgry (3) włochy (12) zea (4)

Instagram